Urukiko Rusesa Imanza mu Bufaransa rwemeje icyemezo cyo guhagarika burundu iperereza ku basirikare b’Abafaransa bashinjwaga uruhare mu byaha bya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994, by’umwihariko ku byabereye i Bisesero, icyemezo cyakiriwe mu buryo butandukanye n’abarokotse Jenoside n’imiryango iharanira ubutabera.
Iki cyemezo gikomeje urugendo rw’amategeko rwari rumaze imyaka myinshi rukurikirana ibirego byatanzwe n’abarokotse Jenoside ndetse n’imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu, bashinjaga bamwe mu basirikare b’Abafaransa bari mu gikorwa cya gisirikare cyiswe Operation Turquoise kuba baragize uruhare mu kudatabara Abatutsi bicwaga i Bisesero cyangwa se kuba baragize imyitwarire ishobora kubazwa mu mategeko mpuzamahanga.
Urukiko rwajuririwe rwemeje umwanzuro wari warafashwe mbere n’abacamanza b’iperereza, ruvuga ko nta bimenyetso bihagije byagaragajwe byemeza icyaha cyo kuba abasirikare b’Abafaransa baragize uruhare rutaziguye muri Jenoside cyangwa ibyaha byibasiye inyokomuntu.
Bisesero ni hamwe mu hantu Jenoside yakorewe Abatutsi yasize amateka y’agahinda gakomeye. Mu mpera za Kamena 1994, ibihumbi by’Abatutsi bari bahahungiye bakomeje kwicwa n’interahamwe n’ingabo za Leta yariho icyo gihe, mu gihe hari impaka zimaze imyaka myinshi ku ruhare rw’ingabo z’Abafaransa zari muri Operation Turquoise, cyane cyane ku birebana n’igihe zamenyeye ubwicanyi bwahaberaga n’icyo zakoze cyangwa zitakoze kugira ngo zirengere abasivili bari mu kaga.
Perezida wa IBUKA, Dr Gakwenzire Philbert, yavuze ko iki cyemezo kibabaje abarokotse Jenoside kuko batabonye ubutabera bari bategereje, cyane cyane ku miryango yabuze abayo i Bisesero. Yagaragaje ko nubwo urukiko rw’u Bufaransa rwafashe uwo mwanzuro, bidakwiye gusobanurwa nk’iherezo ry’urugendo rwo gushaka ukuri n’ubutabera.
Yagize ati: “Abarokotse Jenoside ntibabonye ubutabera bifuzaga muri uru rubanza, ariko ubutabera ntibugarukira ku gihugu kimwe. Hari izindi nzira z’amategeko n’inzego mpuzamahanga zishobora gukomeza gukurikiranwamo iki kibazo.”
Abasesenguzi bavuga ko iki cyemezo gishobora kongera impaka zimaze imyaka myinshi hagati y’abashinja u Bufaransa kutagira uruhare ruhagije mu guhagarika Jenoside yakorewe Abatutsi n’abemeza ko igihugu cyabo cyakoze ibishoboka byose mu rwego rw’ubutabazi. Nubwo inkiko z’u Bufaransa zagiye zifata imyanzuro itandukanye ku manza zijyanye na Jenoside yakorewe Abatutsi, ikibazo cy’uruhare rw’u Bufaransa muri ayo mateka gikomeje kuba ingingo ikomeye mu bushakashatsi, mu mateka no mu rwego rw’ubutabera.
Mu gihe iperereza ku basirikare bakekwagaho uruhare mu byabereye i Bisesero rifunzwe, abarokotse Jenoside n’imiryango yabo bavuga ko bazakomeza gusaba ko ukuri ku byabaye kumenyekana mu buryo bwuzuye, ndetse ko abashobora kuba bafite uruhare urwo ari rwo rwose mu byaha bya Jenoside bakomeza kubazwa n’amategeko aho bari hose ku isi.
Iki cyemezo kije mu gihe hakomeje ibiganiro n’ubushakashatsi ku ruhare rw’ibihugu n’inzego mpuzamahanga mu bihe bya Jenoside yakorewe Abatutsi, kimwe n’ingamba zo kurwanya umuco wo kudahana ku byaha bya Jenoside n’ibyibasiye inyokomuntu.