Mu gihe u Rwanda rwitegura amatora y’abagize Inama Njyanama z’Uturere, azakurikirwa n’ay’abagize Komite Nyobozi zirimo abayobozi b’uturere n’ababungirije, urutonde rw’agateganyo rw’abakandida rwashyizwe ahagaragara na Komisiyo y’Igihugu y’Amatora (NEC) rugaragaza impinduka zishobora kuzaba mu buyobozi bw’uturere dutandukanye.

Isesengura ryakozwe ku rutonde NEC yashyize ahagaragara ku wa 26 Ukwakira 2026, rugaragaza ko abayobozi umunani basanzwe bayobora uturere, barimo umwe uyobora by’agateganyo, bongeye gutanga kandidatire zo kujya mu Nama Njyanama, ari na zo zitorwamo abagize Komite Nyobozi z’Uturere.
Ku rundi ruhande, hari abayobozi umunani bamaze kugera ku mubare ntarengwa wa manda ebyiri zikurikirana, ku buryo badashobora kongera kwiyamamariza manda ikurikiraho muri Komite Nyobozi z’Uturere.
Hari kandi abandi bayobozi b’uturere batagaragaye ku rutonde rw’abakandida bemejwe by’agateganyo, nubwo bamwe muri bo bari bacyemerewe kwiyamamaza kubera ko bari barangije manda imwe gusa.
Ibi bigaragaza ko amatora yo mu Ugushyingo 2026 ashobora kuzazana abayobozi bashya mu turere twinshi, mu gihe abandi basanzwe mu buyobozi bazaba bafite amahirwe yo kongera gutorwa, nibabanza gutsindira imyanya mu Nama Njyanama.
Abayobozi umunani bongeye gutanga kandidatire
Mu bayobozi b’uturere basanzwe bari mu nshingano, abagaragaye ku rutonde rw’agateganyo rw’abakandida bemerewe kwiyamamaza ni umunani.
Barimo abayobozi b’Uturere twa Gakenke, Karongi, Kirehe, Ngoma, Nyamasheke, Rubavu na Rusizi, hamwe n’Umuyobozi w’agateganyo w’Akarere ka Kayonza.
| Umuyobozi | Akarere ayobora | Nimero ku rutonde rwa NEC |
| Mukandayisenga Vestine | Gakenke | 126 |
| Muzungu Gerald | Karongi | 434 |
| Hategekimana Fred | Kayonza (by’agateganyo) | 490 |
| Rangira Bruno | Kirehe | 523 |
| Niyonagira Nathalie | Ngoma | 653 |
| Mupenzi Narcisse | Nyamasheke | 876 |
| Mulindwa Prosper | Rubavu | 979 |
| Sindayiheba Phanuel | Rusizi | 1111 |
Aba bose bagaragara ku rutonde rwa NEC bafite icyemezo cya “YEGO”, gisobanura ko kandidatire zabo zemejwe by’agateganyo.
Ikindi bahuriyeho ni uko bose biyamamaje mu cyiciro cy’abajyanama rusange (Rusange), aho kuba mu cyiciro cy’abagore batorwa ku myanya yihariye ya 30%.
Icyakora, kwemezwa kuri uru rutonde ntibivuze ko bahise baba abakandida ku mwanya wa Meya, kuko bazabanza guhatanira kuba abagize Inama Njyanama, ari na yo ntambwe ya mbere isabwa kugira ngo umuntu ashobore kwiyamamariza kujya muri Komite Nyobozi y’Akarere.
Mu gihe bazaba batowe mu Nama Njyanama, ni bwo bazaba bashobora gutanga kandidatire ku mwanya w’Umuyobozi w’Akarere cyangwa uw’Umuyobozi Wungirije, mu gihe bujuje ibindi bisabwa n’amategeko.
Muzungu Gerald: Kuva Kirehe akajya Karongi, none ashaka gukomeza
Mu bayobozi bagaragara kuri uru rutonde, Muzungu Gerald afite umwihariko wo kuba yarigeze kuyobora Akarere ka Kirehe, nyuma akajya kuyobora aka Karongi.
Muzungu yabaye Umuyobozi w’Akarere ka Kirehe mbere yo kujya mu zindi nshingano.
Ku wa 16 Ugushyingo 2024, yagizwe Umuyobozi w’agateganyo w’Akarere ka Karongi, asimbuye Mukase Valentine wari wavuye kuri uwo mwanya.
Nyuma y’amezi ane, ku wa 28 Werurwe 2025, yatowe n’Inama Njyanama y’Akarere ka Karongi aba Umuyobozi wako mu buryo budasubirwaho.
Kuri ubu, yagaragaye ku rutonde rw’abakandida bemejwe by’agateganyo mu Karere ka Karongi, afite nimero 434.
Ibi bigaragaza ko ashaka gukomeza kugira uruhare mu buyobozi bw’ako karere, nubwo umwanya ashobora kuzahatanira muri Komite Nyobozi uzamenyekana nyuma yo gutorerwa kujya mu Nama Njyanama, nabyo naramuka atowe.

Kayonza: Hategekimana Fred ashaka gutorwa nyuma yo guhabwa inshingano z’agateganyo
Undi muyobozi uri kuri uru rutonde ni Hategekimana Fred, uyobora Akarere ka Kayonza by’agateganyo.
Yahawe izo nshingano mu Ukuboza 2025, nyuma y’impinduka zari zabaye mu buyobozi bw’akarere.
Ku wa 9 Ukuboza 2025, Akarere ka Kayonza katangaje ko Hategekimana Fred na Higiro Jules bakiriwe nk’abayobozi bashya b’agateganyo, mu gikorwa cyitabiriwe na Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu, Dominique Habimana.
Hategekimana agaragara ku rutonde rwa NEC afite nimero 490.
Mu gihe yatorerwa kujya mu Nama Njyanama, yaba afite uburenganzira bwo kwiyamamariza umwanya muri Komite Nyobozi, aramutse yujuje ibisabwa.
Ibi bitandukanye n’iby’abayobozi basanzwe baratorewe kuyobora uturere, kuko Hategekimana yari asanzwe akora izo nshingano by’agateganyo.

Rusizi na Karongi: Abatowe mu 2025 bongeye gutanga kandidatire
Uturere twa Rusizi na Karongi dufite umwihariko wo kuba abayobozi batwo baratowe mu 2025, nyuma y’uko hari imyanya yari yarasigaye idafite abayobozi.
Ku wa 28 Werurwe 2025, Sindayiheba Phanuel yatorewe kuyobora Akarere ka Rusizi, naho Muzungu Gerald atorwa muri Karongi.
Sindayiheba yasimbuye Kibiriga Anicet wari weguye mu Ugushyingo 2024, naho Muzungu asimbura Mukase Valentine.
Mu matora ya 2026, aba bayobozi bombi bongeye kugaragara mu bakandida bemejwe by’agateganyo, Sindayiheba yiyamamariza muri Rusizi, Muzungu muri Karongi.
Ibi bivuze ko bombi bashaka kuguma mu buyobozi bw’uturere basanzwe bayobora, ariko bikazaterwa n’uko amatora azagenda.

Abayobozi umunani bageze ku mubare ntarengwa wa manda
Mu gihe hari abayobozi bashaka kongera gutorwa, hari abandi umunani bamaze kugeza kuri manda ebyiri zikurikirana, bikaba bitabemerera kongera kwiyamamariza indi manda ikurikiraho muri Komite Nyobozi y’Akarere.
Ni abayobozi bo mu Ntara z’Amajyepfo, Iburasirazuba n’Iburengerazuba.

Aba bayobozi uko ari umunani bari mu barangije manda ebyiri zikurikirana, nk’uko bigaragazwa n’amateka y’itorwa ryabo mu myaka yashize.
Mu Ntara y’Amajyepfo, Rutaburingoga Jérôme, Sebutege Ange, Habarurema Valens na Kayitare Jacqueline bari mu bongeye gutorerwa kuyobora uturere twabo mu 2021, nyuma yo kuba barabaye muri izo nshingano mbere.
Mu Ntara y’Iburasirazuba, Mutabazi Richard, Gasana Richard na Mbonyumuvunyi Radjab na bo bageze ku mubare ntarengwa wa manda, mu gihe Mukandayisenga Antoinette wo mu Karere ka Nyabihu ari we uri muri iki cyiciro mu Ntara y’Iburengerazuba.
Aba bose ntibagaragara ku rutonde rw’abakandida bemejwe by’agateganyo mu matora y’Inama Njyanama z’Uturere yo mu 2026.
Ibi bivuze ko uturere umunani bari basanzwe bayobora tuzagira abayobozi bashya nyuma y’amatora, kabone nubwo hashobora kuba hari abandi bari basanzwe mu buyobozi bazatorerwa indi myanya.
Itegeko rigenga Akarere ntiriteganya ko umuntu uyoboye Akarere aba abujijwe kongera kuyobora burundu. Ahubwo ribuza umuntu kurenza manda ebyiri zikurikirana, hakurikijwe uburyo zabazwe.
Ni yo mpamvu kugira ngo hemezwe ko umuntu atemerewe kongera kwiyamamaza, hagomba kurebwa igihe yamaze muri Komite Nyobozi y’Akarere n’uko izo manda zikurikirana.
Abandi bayobozi 11 batagaragaye ku rutonde rw’abemejwe
Uretse abayobozi umunani bageze ku mubare ntarengwa wa manda, hari n’abandi 11 bari basanzwe bayobora uturere cyangwa batuyobora by’agateganyo, ariko batagaragara ku rutonde rw’abakandida bemejwe by’agateganyo.
Abo ni:

Ku rutonde rw’agateganyo rwasuzumwe, nta n’umwe muri aba bayobozi 11 ugaragara mu bemerewe kwiyamamaza, haba mu turere basanzwe bayobora cyangwa mu tundi turere.
Icyakora, kuba batagaragara kuri uru rutonde ntibivuze ko bose bageze ku mubare ntarengwa wa manda.
Bamwe muri bo, barimo abayobozi ba Kamonyi, Nyaruguru, Nyamagabe, Burera, Gicumbi, Musanze, Rulindo, Ngororero na Rutsiro, bari mu bayobozi batangiye manda yabo ya mbere mu 2021 cyangwa nyuma yaho.
Bityo, kuba batagaragaye ku rutonde rw’abemejwe ntibishobora gusobanurwa gusa n’uko amategeko atabemerera kongera gutorwa.
Kuba umuyobozi atari ku rutonde rw’agateganyo bishobora guterwa n’impamvu zitandukanye, zirimo kutiyamamaza cyangwa kutemererwa kandidatire. Gusa nta makuru ahagije aragaragaza impamvu yihariye kuri buri muyobozi, ku buryo byaba bidakwiye kuyitirira umuntu runaka hatabayeho ibisobanuro byemewe.
Nyanza: Umuyobozi w’agateganyo na we arangije manda
Akarere ka Nyanza kari mu dufite ubuyobozi bw’agateganyo, nyuma y’uko Ntazinda Erasme wari Umuyobozi wako avuye kuri uwo mwanya mu 2025.
Kajyambere Patrick wari usanzwe ari Umuyobozi Wungirije yasigaye ayobora Akarere by’agateganyo.
Nubwo Kajyambere atari yaratorewe kuba Meya mu matora asanzwe, yari yarakoze muri Komite Nyobozi y’Akarere mu zindi nshingano.
Kubera ko amategeko agena umubare ntarengwa wa manda akurikizwa ku bagize Komite Nyobozi yose, aho kureba abayobozi b’uturere gusa, Kajyambere na we ari mu bayobozi barangiza manda batemerewe kwiyamamariza indi ikurikiraho, nk’uko byagaragajwe mu makuru y’ubuyobozi bw’inzego z’ibanze.
Ibi bituma ikibazo cy’Akarere ka Nyanza kigomba gutandukanywa n’icy’abayobozi basoje manda yabo ya mbere gusa.

Nyagatare: Kakooza Henry ntiyagaragaye ku rutonde
Mu Karere ka Nyagatare, Kakooza Henry ni we wari uyoboye by’agateganyo, nyuma y’impinduka zabaye mu buyobozi bw’akarere.
Kakooza yasimbuye Gasana Stephen wari wavuye mu buyobozi bw’Akarere.
Ku rutonde rw’abakandida bemejwe by’agateganyo, nta zina rya Kakooza Henry rigaragaraho.
Bityo, nta makuru yemeza ko ari mu bantu bazahatanira kongera gutorerwa kuyobora ako karere binyuze mu matora y’Inama Njyanama yo mu Ugushyingo 2026.

Hari n’abigeze kuyobora uturere bongeye kugaragara
Isesengura ry’urutonde rwa NEC ryerekanye kandi ko atari abayobozi bari mu nshingano gusa batanze kandidatire.
Hari n’abigeze kuyobora uturere mu myaka yashize, bamwe by’agateganyo, bongeye gutanga kandidatire zo kujya mu Nama Njyanama.
Muri bo harimo Sewase Jean Claude na Kamili Athanase, bombi bigeze kuyobora Akarere ka Gicumbi by’agateganyo mu 2018.
Sewase yari yarahawe inshingano z’ubuyobozi nyuma y’impinduka zabaye muri Gicumbi muri Gicurasi 2018, aza kuva kuri uwo mwanya hashize iminsi mike, asimburwa na Kamili Athanase.
Muri aya matora, Sewase Jean Claude agaragara ku rutonde rwa NEC afite nimero 245, kandi kandidatire ye yemejwe by’agateganyo.
Kamili Athanase na we agaragara ku rutonde afite nimero 255, ariko kandidatire ye ntiyemejwe by’agateganyo, kuko mu mwanya w’icyemezo cya NEC handitsemo “OYA”.
Undi wigeze kuyobora Akarere wagaragaye ni Byabarumwanzi François, wahoze ari Umuyobozi w’Akarere ka Ruhango.
Inyandiko z’amateka y’ubuyobozi bw’ako karere zigaragaza ko yari Umuyobozi wako mu 2007.
Byabarumwanzi yatanze kandidatire mu Karere ka Ruhango, agaragara kuri nimero 1010, ariko na we ntiyemejwe by’agateganyo.
Ibi bigaragaza ko hari abigeze kuba mu buyobozi bw’uturere bashaka kongera kwinjira mu nzego z’imiyoborere, nubwo atari bose bemerewe gukomeza mu matora hashingiwe ku rutonde rw’agateganyo.
Itegeko rivuga iki ku kongera gutorwa kwa Meya?
Ingingo ya 41 y’Itegeko N° 065/2021 ryo ku wa 9 Ukwakira 2021 rigenga Akarere iteganya ko abagize Komite Nyobozi y’Akarere batorerwa manda y’imyaka itanu ishobora kongerwa.
Iryo tegeko rigena ko abagize Komite Nyobozi y’Akarere badashobora kurenza manda ebyiri zikurikirana.
Icyakora, hari umwihariko ku muntu utorewe gusimbura umwe mu bagize Komite Nyobozi wavuye mu nshingano mbere y’uko manda irangira.
Iyo umuyobozi asimbuye undi mu gihe hasigaye igihe kitarenze umwaka umwe ngo manda irangire, amategeko ateganya ko uwo musimbura afite uburenganzira bwo kwiyamamaza ku zindi manda ebyiri zikurikirana.
Iyi ngingo igaragaza impamvu kumenya igihe umuyobozi yatangiriye inshingano n’igihe yarangirije manda ari ingenzi mu gusuzuma niba yemerewe kongera kwiyamamaza.
Kandi kuba umuntu yarigeze kuyobora Akarere mu myaka yashize ntibihita bivuga ko atemerewe kongera kwiyamamaza, kuko igikurikizwa ari umubare wa manda zikurikirana n’ibindi biteganywa n’amategeko.
Ni gute abayobozi b’uturere bazatorwa?
U Rwanda rufite uturere 30, ariko muri aya matora, urutonde rw’abakandida rwasuzumwe rureba uturere 27 two mu Ntara enye.
Uturere dutatu tw’Umujyi wa Kigali, ari two Gasabo, Kicukiro na Nyarugenge, tugengwa n’uburyo bwihariye bw’imiyoborere bw’Umujyi wa Kigali, ari na yo mpamvu tutagaragara kuri uru rutonde.
Mu turere 27, Inama Njyanama y’Akarere igizwe n’abantu 17.
Muri bo harimo abajyanama rusange umunani, abagore batanu batorwa mu cyiciro cyihariye, n’abandi bane bahagarariye ibyiciro birimo abagore, urubyiruko, abantu bafite ubumuga n’abikorera.
Nyuma yo gutora abagize Inama Njyanama, hatorwa Biro yayo, hagakurikiraho amatora ya Komite Nyobozi y’Akarere.
Komite Nyobozi igizwe n’abantu batatu, ari bo Umuyobozi w’Akarere, Umuyobozi Wungirije ushinzwe Iterambere ry’Ubukungu n’Umuyobozi Wungirije ushinzwe Imibereho Myiza y’Abaturage.
Ushaka kuba muri Komite Nyobozi agomba kubanza kuba yaratorewe kujya mu Nama Njyanama y’Akarere, akanuzuza ibindi bisabwa n’amategeko.
Aya matora akorwa mu buryo buziguye kandi ibanga ry’itora rikubahirizwa.
Bityo, abemerewe kandidatire zo kujya mu Nama Njyanama si ko bose bazahita baba abakandida ku mwanya wa Meya.
Amatariki y’ingenzi mu matora ateganyijwe
Dore amatariki y’ingenzi akurikira gahunda y’amatora yatangajwe na NEC na Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu.

Ku wa 24 Ugushyingo ni bwo hazamenyekana abayobozi b’uturere bazaba batowe, abazasubira mu nshingano bari basanzwemo n’abazaba bazitangiye ku nshuro ya mbere.
Ivomo:igihe.com