Sudan y’Epfo: Perezida Kiir yasheshe guverinoma

Perezida wa Sudani y’Epfo, Salva Kiir Mayardit, yasheshe Guverinoma y’Ubumwe bw’Igihugu yari ishingiye ku masezerano y’amahoro yo mu mwaka wa 2018, ashyiraho ubuyobozi bw’inzibacyuho bugomba kuyobora igihugu mu gihe hategurwa amatora ateganyijwe ku wa 22 Ukuboza 2026.

Iki cyemezo cyatangajwe ku wa Kabiri, tariki ya 22 Nzeri 2026, hasigaye amezi atatu gusa ngo Sudani y’Epfo ijye mu matora rusange. Guverinoma yari isanzweho yashyizweho hashingiwe ku masezerano y’amahoro agamije kurangiza intambara y’abenegihugu yatangiye mu mwaka wa 2013.

Mu itegeko Perezida Kiir yashyizeho umukono, hanakuwe ku mirimo ba Visi Perezida batanu, barimo Riek Machar wari Visi Perezida wa Mbere, ndetse haseshwa n’Inama y’Abaminisitiri, Inteko Ishinga Amategeko n’inzego z’ubuyobozi ku rwego rw’intara.

Riek Machar n’abandi ba Visi Perezida bakuwe ku mirimo

Riek Machar, umaze igihe kinini ari umwe mu banyapolitiki bakomeye batavuga rumwe na Perezida Salva Kiir, ni umwe mu bakuwe ku mwanya wa Visi Perezida wa Mbere.

Machar yari amaze igihe ahagaritswe kuri uwo mwanya ndetse ari mu ifatwa ryo mu rugo i Juba, aho akurikiranweho ibyaha bifitanye isano n’imirwano yabereye i Nasir. Yagiye ahakana ibyo aregwa, mu gihe urubanza rwe rugikomeje.

Abandi ba Visi Perezida bane na bo bakuwe ku mirimo yabo, bityo umwanya wa Visi Perezida muri iyi nzibacyuho ukavaho.

Kiir azakomeza kuyobora

Mu rwego rushya rwashyizweho, Perezida Salva Kiir azakomeza kuba ku butegetsi mu gihe cy’amatora, kugeza igihe Perezida mushya watowe azarahirira.

Ubuyobozi bw’inzibacyuho bwashyizweho bugamije gukomeza imirimo ya Leta no gucunga igihugu mu gihe hategurwa amatora ateganyijwe ku wa 22 Ukuboza 2026.

Muri iri seswa, hanasheshwe Inteko Ishinga Amategeko y’igihugu, Inteko y’Intara ndetse n’ubuyobozi bw’intara 10 n’utundi turere tw’ubuyobozi. Hashyizweho abayobozi b’inzibacyuho kugira ngo inzego za Leta zikomeze gukora mu gihe hategerejwe amatora.

Amategeko y’amatora yarahinduwe

Iki cyemezo cyafashwe nyuma y’uko ku wa Mbere, tariki ya 21 Nzeri 2026, Perezida Kiir ashyize umukono ku ivugururwa ry’Itegeko rigenga amatora.

Iri vugururwa ryakuyeho ibisabwa ko amatora ategereza ko igihugu kiba gifite Itegeko Nshinga rihoraho ndetse n’ibarura rusange ry’abaturage rirangiye.

Ibi byatumye inzego zishinzwe amatora zikomeza imyiteguro y’amatora yo ku wa 22 Ukuboza, nubwo hari ibice by’amasezerano y’amahoro yo mu 2018 bitarashyirwa mu bikorwa byuzuye.

Amatora ya Sudani y’Epfo yari ateganyijwe mbere, ariko yagiye asubikwa inshuro ebyiri kuva igihugu cyabona ubwigenge mu mwaka w’i 2011.

Impungenge ku nzira y’amatora

Nubwo ubuyobozi bwa Sudani y’Epfo buvuga ko impinduka zakozwe zigamije gutuma igihugu kigera ku matora, bamwe mu batavuga rumwe n’ubutegetsi ndetse n’abakurikiranira hafi politiki yo muri icyo gihugu, bagaragaje impungenge ku buryo inzibacyuho iri gukorwa.

Abatavuga rumwe n’ubutegetsi banze amavugurura yakozwe mu mategeko y’amatora, mu gihe abasesenguzi bagaragaje ko kuba Perezida Kiir akomeje kuba ku butegetsi mu gihe inzego nyinshi z’igihugu zasheshwe bishobora gutuma ububasha bwinshi busigara mu maboko y’ubutegetsi bwa Perezida. Ibi ni ibitekerezo byatangajwe n’abo basesenguzi, si umwanzuro wigenga kuri iki kibazo.

Hari kandi impungenge z’umutekano, cyane cyane ko igihugu kigifite ibibazo bijyanye no gushyira hamwe ingabo z’impande zitandukanye no kurangiza burundu ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’amahoro yo mu 2018.

Sudani y’Epfo mu mateka y’intambara

Sudani y’Epfo yabonye ubwigenge kuri Sudani mu 2011, ariko nyuma y’imyaka ibiri gusa, mu 2013, igihugu cyinjiye mu ntambara y’abenegihugu yahuje ingabo zishyigikiye Perezida Salva Kiir n’imitwe yari ishyigikiye Riek Machar.

Iyo ntambara yahitanye abantu benshi abandi benshi bahunga igihugu cyabo. Nyuma y’imyaka y’imirwano n’ibiganiro by’amahoro, impande zihanganye zashyize umukono ku masezerano y’amahoro mu 2018, ashyiraho Guverinoma y’Ubumwe bw’Igihugu yari igamije gusangira ubutegetsi no kugeza igihugu ku matora.

Kugeza ubu, Sudani y’Epfo ntiragira amatora rusange kuva yabona ubwigenge mu 2011. Amatora ateganyijwe ku wa 22 Ukuboza 2026 yaba intambwe ikomeye mu nzira y’igihugu igana ku butegetsi bwatorwa n’abaturage, mu gihe imyiteguro n’impaka za politiki bikomeje.

(Inkuru ya Habimana Ramadhan/ indorerwamo.com)

Sudan y’Epfo: Perezida Kiir yasheshe guverinoma