Mu gihe abaturage ba Zambia bategereje n’amatsiko ibyavuye mu matora y’Umukuru w’Igihugu yabaye kuri uyu wa kane ushize taliki ya 13 Kanama 2026, isesengura ry’abakurikiranira hafi politiki y’iki gihugu rigaragaza ko Perezida uri ku butegetsi, Hakainde Hichilema, ari we ufite amahirwe menshi yo kongera gutorerwa kuyobora iki gihugu muri manda ya kabiri.
Aya matora yitabiriwe n’abaturage miliyoni zisaga umunani, aho bahataniye guhitamo Perezida mushya, abagize Inteko Ishinga Amategeko ndetse n’abajyanama mu nzego z’ibanze. Nubwo abakandida bagera kuri 14 biyamamarije umwanya wa Perezida, amarushanwa nyamukuru yibanze kuri Hakainde Hichilema uyobora ishyaka UPND na Brian Mundubile uhagarariye ihuriro ry’amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi rya Tonse Alliance.
Impamvu Hichilema ahabwa amahirwe menshi

Abasesenguzi bavuga ko Hichilema yungukiye ku kuba amaze imyaka itanu ku butegetsi agaragaza impinduka mu bukungu bwa Zambia. Mu gihe yafataga ubutegetsi mu 2021, igihugu cyari cyugarijwe n’umwenda munini ndetse cyarananiwe kwishyura imyenda mpuzamahanga. Mu myaka yakurikiyeho, ubutegetsi bwe bwabashije kuganira n’ababereyemo imyenda, bugera ku masezerano yo kuyivugurura no kongera icyizere cy’abashoramari.
Ubukungu bwa Zambia bwongeye kuzamuka, ifaranga rirushaho guhagarara neza, naho ishoramari cyane cyane mu bucukuzi bw’umuringa ririyongera. Raporo zitandukanye zigaragaza ko miliyari nyinshi z’amadolari yashowe muri uru rwego mu myaka ya vuba.
Ikindi gituma Hichilema afatwa nk’ufite amahirwe menshi ni uko amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi yinjiye mu matora atatanye. Nubwo Brian Mundubile yashoboye gukusanya imbaga mu bikorwa byo kwiyamamaza, abatavuga rumwe na leta bananiwe guhurira ku mukandida umwe ukomeye ushobora guhangana na Perezida uri ku butegetsi.
Ibyo abaturage bamunenga
Nubwo ubukungu bwazamutse ku rwego rw’igihugu, abaturage benshi bavuga ko imibereho yabo ya buri munsi itarahinduka uko babyifuzaga. Ibiciro by’ibicuruzwa bikomeje kuba hejuru, ubushomeri cyane cyane mu rubyiruko bukaba bukiri ikibazo gikomeye.
Hari kandi abatavuga rumwe n’ubutegetsi bashinja leta ya Hichilema gukoresha inzego z’umutekano mu buryo bubangamira abatavuga rumwe nayo, nubwo ubuyobozi bw’iki gihugu bwagiye buhakana ibyo birego.
Brian Mundubile ashaka gutungurana

Brian Mundubile, wabaye umwe mu bayobozi bakomeye mu ishyaka Patriotic Front ryigeze kuyobora Zambia, yiyamamarije guhangana n’ibibazo by’ubukene no kugabanya ibiciro by’ubuzima. Mu bikorwa bye byo kwiyamamaza yagaragaje ko abaturage benshi batarumva inyungu z’izamuka ry’ubukungu rivugwa na leta.
Nubwo afite abayoboke benshi mu duce tumwe na tumwe tw’igihugu, abasesenguzi benshi bagaragaje ko kugira ngo atsinde Hichilema byasaba impinduka zikomeye mu buryo abaturage batoye.
Kugeza ubu, amakuru ava mu bitangazamakuru mpuzamahanga no mu nzego zikurikirana amatora agaragaza ko Perezida Hakainde Hichilema ari we uhabwa amahirwe menshi yo gutsinda aya matora no gukomeza kuyobora Zambia muri manda ya kabiri. Ibyo bishingira ku bikorwa by’ubukungu byagezweho mu myaka itanu ishize, inyungu zo kuba ari Perezida uri ku butegetsi ndetse n’uko abatavuga rumwe na leta bagaragaye bacitsemo ibice. Ariko nanone, ikibazo cy’ubushomeri n’izamuka ry’ibiciro by’ubuzima bikomeje kuba ibizakomeza kugena uko abaturage bazasuzuma imikorere y’ubutegetsi bwe mu myaka iri imbere.
