Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha (RIB) rwatangaje ko rwatangiye iperereza ku birego bivuga ko hari abarimu bo muri Kaminuza y’u Rwanda (UR) basaba abanyeshuri b’abakobwa ko bakorana imibonano mpuzabitsina kugira ngo babahe amanota cyangwa babafashe gutsinda amasomo.
Ibi birego byamenyekanye nyuma y’uko umuntu ukoresha urubuga rwa X ashyizeho ubutumwa asaba inzego zibishinzwe gukurikirana iki kibazo, avuga ko hari abarimu bo muri Kaminuza y’u Rwanda (UR), by’umwihariko mu ishami rya Huye, bashobora kuba bakoresha ububasha bafite mu gutanga amanota kugira ngo basabe abanyeshuri ko bakorana imibonano mpuzabitsina cyangwa ibindi bikorwa bishingiye ku ishimishamubiri.
Uwo watanze amakuru yavugaga ko hari abanyeshuri b’abakobwa bashobora kuba baratewe ubwoba bwo kutazahabwa amanota cyangwa gutsindwa amasomo mu gihe banze kwemera ibyo basabwa.
RIB ivuga ko itari yakira ikirego cyanditse
Umuvugizi wa RIB, Dr Thierry B. Murangira, yabwiye itangazamakuru ko uru rwego rutari rwakira ikirego cyanditse kijyanye n’ibi birego, ariko ko rwamaze kuvugana n’uwabitanze kugira ngo rubone amakuru arambuye yafasha mu iperereza.
Yasobanuye ko iperereza ryatangiye kandi ko RIB iri gukusanya amakuru kugira ngo hamenyekane ukuri ku bivugwa.
RIB yasabye abantu bose baba barahuye n’ibi bikorwa, ababibonye cyangwa bafite andi makuru yabifasha kubimenyesha uru rwego.
Yagaragaje ko amakuru ashobora gutangwa umuntu yivuze amazina cyangwa ativuze, binyuze mu nzira zashyizweho zo gutanga amakuru.
Kaminuza y’u Rwanda na yo yatangaje ko iri gukorana n’inzego zibishinzwe
Umuyobozi Mukuru wungirije wa Kaminuza y’u Rwanda, Dr Didas Muganga Kayihura, yatangaje ko Kaminuza iri gukorana na RIB ndetse n’umuryango Transparency International Rwanda kugira ngo hamenyekane ukuri ku birego byatanzwe.
Yavuze ko nibimenyekana ko hari abakozi bakoze ibyo bashinjwa, bazafatirwa ibyemezo bikurikije amategeko n’amabwiriza agenga Kaminuza.
Yasobanuye kandi ko Kaminuza isanzwe ifite politiki n’amabwiriza agenga ihohoterwa rishingiye ku gitsina, kurwanya ruswa n’imikorere ijyanye no gutanga no gusuzuma amanota.
Yagaragaje ko hari inzira abanyeshuri bashobora kunyuramo batanga amakuru ku ihohoterwa cyangwa ku makosa mu gutanga amanota, kandi ko Kaminuza ishaka kurushaho kumenyesha abanyeshuri, cyane cyane abatangira amasomo, aho batangira ibirego n’uburyo barengerwa.
Ubushakashatsi bwagaragaje ko ikibazo cya ruswa ishingiye ku gitsina gihangayikishije amashuri makuru
Iki kibazo cyongeye kwibutsa ubushakashatsi bwakozwe na Transparency International Rwanda mu 2025, bwiswe An Impossible Choice: Power Plays and Sexual Corruption in Rwanda’s Higher Education Institutions.
Ubu bushakashatsi bwagaragaje ko 42.6% by’ababwitabiriye babonaga ko ruswa ishingiye ku gitsina yiganje mu mashuri makuru na za kaminuza zo mu Rwanda.
Iyi mibare igaragaza uko ababajijwe babonaga ikibazo gihagaze, ariko ntisobanura ko 42.6% by’abanyeshuri bose ari bo bayikorewe.
Raporo kandi yagaragaje ko hari aho abantu bafite ububasha mu mashuri makuru bashobora kubukoresha nabi, bagasaba abanyeshuri inyungu zishingiye ku gitsina kugira ngo babafasha gutsinda amasomo, guhabwa amanota cyangwa kubona izindi nyungu mu myigire.
Amategeko ateganya ibihano ku ruswa ishingiye ku gitsina
Mu Rwanda, Itegeko No 54/2018 ryo kurwanya ruswa riteganya ko gusaba, gutanga cyangwa kwemera inyungu zishingiye ku gitsina kugira ngo umuntu ahabwe serivisi cyangwa izindi nyungu ari icyaha.
Ibi bivuze ko mu gihe iperereza ryagaragaza ko hari abakozi ba Kaminuza bakoresheje ububasha bafite mu gutanga amanota kugira ngo basabe abanyeshuri imibonano mpuzabitsina, hashobora kubaho gukurikiranwa mu buryo buteganywa n’amategeko.
Kugeza ubu, nta muntu runaka RIB cyangwa Kaminuza y’u Rwanda byatangaje ko yamaze kugaragaraho icyaha muri ibi birego.
(Habimana Ramadhani | lndorerwamo.com)