Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (OMS/WHO) risaba ibihugu kuzamura imisoro ku bicuruzwa bishobora kugira ingaruka ku buzima, birimo itabi, inzoga n’ibinyobwa bidasembuye birimo isukari, ku buryo iyo misoro yazaba igeze ku gipimo cya 50% bitarenze umwaka wa 2035.
OMS ivuga ko iki cyemezo kigamije kugabanya ikoreshwa ry’ibi bicuruzwa, bityo bikagira uruhare mu gukumira indwara zitandura ziterwa cyangwa zigatizwa n’imikoreshereze yabyo.
Muri izi ndwara harimo iz’umutima n’imitsi y’amaraso, diyabete, kanseri n’izindi ndwara zidakira, zikomeje kuba imwe mu mbogamizi zikomeye ku buzima bw’abaturage ku isi.
OMS: Kuzamura imisoro byafasha ubuzima n’ubukungu
OMS ivuga ko kuzamura imisoro kuri ibi bicuruzwa bitagamije gusa kugabanya imikoreshereze yabyo, ahubwo bishobora no gufasha ibihugu kongera ubushobozi bw’amafaranga aboneka mu isanduku ya Leta.
Iri shami rya Loni rivuga ko amafaranga yinjijwe mu misoro ashobora kurenga ayo ibihugu byatakazaga mu kuvura indwara zifitanye isano n’itabi, inzoga n’ibinyobwa birimo isukari.
OMS ikomeza ivuga ko mu gihe cy’imyaka icumi iri imbere, ibihugu bikwiye kuba byazamuye imisoro kuri ibi bicuruzwa ku gipimo cya 50%, kugira ngo bigabanye ikoreshwa ryabyo kandi byongere amafaranga ashorwa mu bikorwa by’ingenzi birimo ubuzima, uburezi n’iterambere.
U Rwanda ruri mu bihugu byazamuye umusoro ku itabi
Raporo ya OMS ishingiye ku isuzuma ryakozwe hagati ya 2022 na 2024 mu bihugu 162, igaragaza ko u Rwanda ruri mu bihugu byafashe ingamba zo kuzamura umusoro ku itabi.
U Rwanda ruri ku isonga mu bihugu bigize Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba (EAC) mu bijyanye n’iyi ngamba, aho rwagize amanota 1.63 kuri 5 yari ateganyijwe mu isuzuma.
Ibi bigaragaza ko nubwo u Rwanda rumaze gutera intambwe mu gukoresha imisoro nk’imwe mu ngamba zo kugabanya ikoreshwa ry’itabi, hakiri intera yo kugera ku ntego OMS yashyizeho mu myaka iri imbere.
Impuguke zigaragaza uruhare rw’ingamba zo kugabanya inzoga zitemewe
Impuguke mu by’ubuvuzi, Dr Menelas Nkeshimana, avuga ko ingamba u Rwanda ruherutse gufata zo guca inzoga zitemewe zakorerwaga imbere mu gihugu ndetse n’izinjizwaga ziturutse hanze, zishobora kugira uruhare mu kugabanya ibibazo by’ubuzima bifitanye isano n’imikoreshereze y’inzoga.
Asanga kugenzura ibicuruzwa nk’ibi no kugabanya ibikwirakwizwa nta mabwiriza akurikijwe bishobora gufasha mu kurinda abaturage, cyane cyane mu gihe bihujwe n’izindi ngamba zirimo ubukangurambaga, igenzura ry’ubuziranenge n’imisoro iboneye.
OMS iteganya inyungu zirenga miliyari 1,000 z’amadolari
OMS ivuga ko kuzamura imisoro kuri ibi bicuruzwa bishobora kugira uruhare rukomeye no mu kuzamura ubushobozi bw’ubukungu bw’ibihugu.
Iri shami rivuga ko amafaranga ashobora kwinjizwa binyuze muri iyi misoro mu gihe cy’imyaka iri imbere ashobora kugera kuri miliyari 1,000 z’amadolari y’Amerika, akaba yakifashishwa mu bikorwa by’iterambere, harimo gushimangira urwego rw’ubuzima.
Ku ruhande rw’ubuzima rusange, OMS isanga kugabanya ikoreshwa ry’itabi, inzoga n’ibinyobwa birimo isukari bishobora kugabanya umubare w’abantu barwara indwara zitandura, bityo bikagabanya n’umutwaro w’amafaranga ashorwa mu kuvura izo ndwara.
Indwara zitandura zikomeje gutwara ubuzima bwa benshi
Mu Rwanda, indwara zitandura ziri mu mpamvu zikomeye zitera impfu, aho imibare yatanzwe igaragaza ko zifite uruhare muri 45% by’impfu zose.
Ku rwego mpuzamahanga, OMS ivuga ko indwara zitandura zihitana abantu bagera kuri miliyoni 43 buri mwaka, bigatuma gukumira izi ndwara bihabwa umwanya ukomeye muri gahunda z’ubuzima rusange.
OMS isanga gushyiraho imisoro ihagije ku bicuruzwa byongera ibyago byo kurwara izi ndwara ari imwe mu ngamba zishobora gufasha ibihugu guhuza kurengera ubuzima bw’abaturage no kongera amafaranga Leta ibona.
Mu gihe u Rwanda rukomeje gushyira imbaraga mu gukumira indwara zitandura, kuzamura imisoro ku bicuruzwa bifitanye isano na zo bishobora kuba imwe mu nzira zo kugabanya imikoreshereze yabyo, mu gihe amafaranga yinjijwe muri iyi misoro na yo yakoreshwa mu guteza imbere serivisi z’ubuzima n’izindi gahunda zigamije imibereho myiza y’abaturage.