Bashobora gufungwa hejuru y’imyaka 7: Ibyaha abakekwaho gukopeza ibizamini bya Leta baregwa n’ibihano biteganyijwe

Gilbert
By
Gilbert
5 Min Read

Abantu 127, barimo abayobozi b’inzego z’ibanze, abayobozi b’amashuri, abarimu n’abandi bakozi b’amashuri, bamaze gutabwa muri yombi bakekwaho kugira uruhare mu gukopeza abanyeshuri ibizamini bya Leta bisoza amashuri abanza by’umwaka w’amashuri wa 2025/2026.

Urwego rw’Ubugenzacyaha, RIB, rwatangaje ko abakekwaho uruhare muri iki kibazo bafatiwe mu turere dutanu ari two Kirehe, Ngoma, Kayonza, Nyamasheke na Rubavu. Muri abo, 21 bafatiwe i Kirehe, barindwi i Ngoma, batatu i Kayonza, 15 i Nyamasheke, naho 35 bafatirwa i Rubavu.

RIB yerekanye mu itangazamakuru 39 muri abo bakekwa ku wa 5 Nzeri 2026, mu gihe abandi 42 bari bagikomeje gufungirwa mu gihe iperereza ryakomezaga.

Kuri aba 81 bavuzwe haruguru, RIB yongeye gutangaza ko yataye muri yombi abandi 46 nabo bakurikiranweho kugira uruhare mu gukopeza abana ibizamini bya Leta bisoza amashuri abanza uyu mwaka.

Abafashwe barimo umwe wo mu Karere ka Kirehe, 11 bo mu Karere ka Kayonza na batandatu bo mu Karere ka Rwamagana.

Barimo kandi 16 bo mu Karere ka Nyabihu, babiri bo mu Karere ka Musanze, batatu bo mu Karere ka Gicumbi, bane bo mu Karere ka Nyamagabe na batatu bo mu Karere ka Huye.

Abayobozi b’amashuri 13 na bo bari mu bakekwa

Muri aba bantu 127, RIB yavuze ko harimo abayobozi b’amashuri bo mu bigo 13.

Imibare yatangajwe igaragaza ko harimo abayobozi bane b’amashuri bo mu Karere ka Kirehe, umwe wo mu Ngoma, babiri bo mu Karere ka Kayonza, umwe wo muri Nyamasheke na batanu bo mu Karere ka Rubavu. Hari kandi abarimu, abakozi b’amashuri, ababaruramari ndetse n’abashinzwe amasomero.

Kugeza ubu, amazina y’ibigo byose 13 byavuzweho kugira abayobozi bafashwe ntabwo yashyizwe ahagaragara mu buryo bwuzuye n’inkuru za RIB zatangajwe ku mugaragaro.

Icyakora, RIB yagaragaje umwihariko w’Groupe Scolaire Ruheru, ahakorewe ikizamini mu Karere ka Nyamasheke. Ni hamwe mu hantu abagenzacyaha bavumbuye uburyo bwari bwateguwe mbere bwo gufasha abanyeshuri kubona ibisubizo by’ibizamini.

Uko gukopera byategurwaga

Nk’uko RIB ibivuga, bamwe mu barimu bigishaga mu mwaka wa gatandatu w’amashuri abanza bashyizwe mu mwanya w’abagenzuzi b’ibizamini, kandi amategeko atabemereraga gukora uwo murimo.

Abayobozi b’amashuri bakekwaho kuba barahinduye amakuru ajyanye n’abarimu, bakerekana ko bigisha andi mashuri kugira ngo bashobore gushyirwa mu igenzura ry’ibizamini.

Umwarimu wari ushinzwe kugenzura ibyumba yashoboraga gufotora urupapuro rw’ikizamini, akarukemura vuba, hanyuma ibisubizo bikagezwa mu cyumba abanyeshuri barimo. Hari n’aho umwarimu yasomeraga abanyeshuri ibisubizo kugira ngo babyandike.

RIB yavuze ko muri Groupe Scolaire Ruheru i Nyamasheke, umukozi ushinzwe isomero yakoresheje ibikoresho by’ikoranabuhanga birimo AI mu gutegura ibisubizo, akabicapisha, hanyuma umubaruramari w’ishuri akabigeza ku bashinzwe kugenzura ibizamini.

Ibi byatumaga abanyeshuri bo mu byumba bitandukanye bandika ibisubizo bisa cyane, rimwe na rimwe ndetse bakagira n’amakosa amwe mu myandikire, ibintu byafashije abagenzacyaha gukeka ko hari umuntu wabahaga ibisubizo.

Abanyeshuri barenga 7,000 basubiyemo ibizamini

MINEDUC yatangaje ko abanyeshuri 7,188 basubiyemo ibizamini bya Leta bisoza amashuri abanza nyuma y’uko hamenyekanye ko bakopejwe cyangwa bafashijwe gukopera.

Ubushakashatsi bwagaragaje ko gukopera kwabereye mu byumba 254 by’ibizamini hirya no hino mu gihugu. Ibizamini byo gusubiramo byakozwe kuva ku wa 2 kugeza ku wa 4 Nzeri 2026.

Mu bizamini bisoza amashuri abanza by’umwaka wa 2025/2026, hakoze abanyeshuri 286,579 baturutse mu bigo 3,895, aho 82.2% batsinze.

Abakekwa bakurikiranyweho ibyaha ki?

RIB yavuze ko aba bantu bakurikiranweho ibyaha bitatu by’ingenzi:

. Gukoresha ububasha cyangwa inshingano mu buryo bunyuranyije n’amategeko ku nyungu zabo cyangwa iz’abandi;
. Gutanga cyangwa kumena ibanga ry’umwuga;
. Guhimba, guhindura cyangwa gukoresha inyandiko mpimbano.

Ikibazo cy’inyandiko mpimbano cyagaragaye cyane mu gihe bamwe mu bayobozi bakekwaho guhindura amakuru yerekeye abarimu kugira ngo bemererwe kugenzura ibizamini, nubwo amategeko y’igihugu atabemereraga gukora uwo murimo.

Ibihano bashobora guhabwa nibahamwa n’ibyaha

Ibihano bizaterwa n’icyaha buri muntu azahamwa na cyo ndetse n’ibimenyetso urukiko ruzasanga bihari.

Ku cyaha cyo gukoresha ububasha cyangwa inshingano mu buryo bunyuranyije n’amategeko, itangazamakuru ryasubiyemo ibisobanuro bya RIB rivuga ko amategeko arengera igihugu rusange mu kurwanya ruswa ateganya igifungo kiri hagati y’imyaka 7 na 10, hiyongereyeho ihazabu bitewe n’imiterere y’icyaha n’inyungu yaba yarashakaga kubona.

Ku bijyanye no guhimba, guhindura cyangwa gukoresha inyandiko mpimbano, ushobora guhanishwa igifungo kiri hagati y’imyaka 5 na 7, ihazabu cyangwa kimwe muri ibyo bihano, bitewe n’icyaha n’uko cyakozwe.

Naho ku kumena ibanga ry’umwuga, amategeko na yo ateganya igihano cy’igifungo n’ihazabu bitewe n’imiterere y’icyaha.

Byongeye kandi, ku ruhande rw’akazi, umukozi wa Leta ushobora kugaragaraho amakosa akomeye nk’uburiganya, guhimba inyandiko, gutangaza amakuru y’ibanga cyangwa gukoresha nabi ububasha ahabwa ashobora no guhanwa mu rwego rw’imyitwarire y’akazi, harimo gusezererwa mu kazi.

Amategeko y’uburezi na yo ateganya ibihano byihariye ku mwarimu cyangwa umukozi w’ishuri ugaragaweho gufasha umunyeshuri gukopera. Itegeko riteganya ihazabu iri hagati ya 50,000 na 100,000 Frw kuri buri munyeshuri yafashije gukopera, ndetse no guhita asezererwa.

RIB iracyakomeza iperereza

RIB yavuze ko iperereza kuri iki kibazo rikomeje, bivuze ko umubare w’abakekwa ushobora guhinduka mu gihe hagikorwa iperereza.

Ni ngombwa kandi gutandukanya gufatwa no gukurikiranwa no guhamwa n’icyaha. Aba bantu 81 ni abakekwa; icyaha kizemezwa n’urukiko rushingiye ku bimenyetso bizatangwa mu rubanza.

Iki kibazo cyagaragaye nyuma y’uko MINEDUC itangaje ko mu bizamini bya 2025/2026 hari ibibazo 243 by’imyitwarire mibi n’uburiganya mu bizamini bya PLE na O-Level, birimo n’abagenzuzi bakekwaho gufasha abanyeshuri gukopera.

Ivomo:umuryango

Share This Article
Leave a Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *