Kuri uyu wa 5 Ukwakira 2026, isi yose yizihiza Umunsi Mpuzamahanga wa Mwarimu (World Teachers’ Day), umunsi ugenewe guha agaciro abarimu no kuzirikana uruhare rwabo rukomeye mu burezi, iterambere ry’abaturage n’iry’ibihugu muri rusange.
Nubwo akenshi umwarimu agaragara imbere y’icyumba cy’ishuri yigisha abana, uruhare rwe rurenze kure gutanga amasomo gusa. Ni we musingi w’ubumenyi, uburere n’indangagaciro zubaka abaturage b’ejo hazaza. Abaganga, abacamanza, abanyapolitiki, abanyamakuru, abashakashatsi n’abayobozi b’ibihugu banyura mu maboko ya mwarimu.
Amavu n’amavuko y’Umunsi Mpuzamahanga wa Mwarimu
Umunsi Mpuzamahanga wa Mwarimu wizihizwa buri mwaka tariki ya 5 Ukwakira. Watangiye kwizihizwa ku rwego rw’isi mu mwaka wa 1994 hagamijwe kwibuka amasezerano mpuzamahanga yashyizweho ku wa 5 Ukwakira 1966 n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Burezi, Ubumenyi n’Umuco (UNESCO) rifatanyije n’Ishami Mpuzamahanga ry’Umurimo (ILO). Aya masezerano yashyizeho amahame agenga uburenganzira, inshingano, imibereho n’imikorere y’abarimu ku rwego mpuzamahanga.
Uyu mwaka wa 2026 ufite umwihariko kuko hizihizwa imyaka 60 ishize ayo mahame mpuzamahanga ashyizweho. Insanganyamatsiko y’uyu mwaka igira iti: “Standing with teachers: 60 years of protecting the profession, advancing its status and shaping our futures”, bishatse kuvuga ko isi isabwa gukomeza gushyigikira abarimu, kubaha agaciro no guteza imbere umwuga wabo kuko ari wo shingiro ry’ejo hazaza.
Uko umwarimu ahagaze ku rwego rw’isi
Nubwo isi yemera ko umwarimu ari inkingi y’uburezi, inzego mpuzamahanga zigaragaza ko uyu mwuga ugihura n’ibibazo byinshi. UNESCO ivuga ko kugira ngo intego z’uburezi zigerweho bitarenze umwaka wa 2030, isi ikeneye abarimu bashya miliyoni 44. Ibi biterwa n’ubwiyongere bw’abana bakeneye amashuri, abarimu basezera mu kazi ndetse n’abava muri uyu mwuga kubera imibereho n’imishahara itabashimisha.
Mu bihugu byinshi, abarimu bagaragaza ibibazo birimo imishahara idahagije, akazi kenshi, kubura ibikoresho byifashishwa mu myigishirize ndetse n’ingaruka z’ikoranabuhanga rigezweho risaba ubumenyi bushya buri gihe. UNESCO ivuga ko kuzamura ireme ry’uburezi bidashoboka hatabayeho guha agaciro umwarimu no kumushyigikira mu kazi ke ka buri munsi.
Afurika iracyafite urugendo rurerure
Ku mugabane wa Afurika, ikibazo cy’ubuke bw’abarimu ni ikibazo gikomeye kurusha ahandi henshi ku isi. Ibihugu byinshi bikiri mu nzira y’amajyambere bikomeje guhura n’icyuho kinini cy’abarimu, cyane cyane mu cyaro no mu bice byitaruye.
Abasesenguzi mu burezi bagaragaza ko ibihugu byinshi bya Afurika bikiri guhangana n’ibibazo birimo amashuri afite abanyeshuri benshi kurusha ubushobozi bw’abarimu bahari, ibikoresho bike ndetse n’imitangire y’umushahara ikiri hasi ugereranyije n’indi myuga, ibi bituma bamwe mu barangije amashuri makuru badashishikarira kujya mu mwuga w’ubwarimu.
Nubwo bimeze bityo, Afurika ikomeje gushyira imbaraga mu kongera umubare w’abarimu no kuzamura ubumenyi bwabo binyuze mu mahugurwa no gukoresha ikoranabuhanga mu burezi.
U Rwanda rushyira imbere umwarimu
Mu Rwanda, uburezi buri mu nkingi z’iterambere igihugu cyihaye, kandi umwarimu afatwa nk’umwe mu bagira uruhare rukomeye mu kugera kuri izo ntego.
Mu myaka ishize, Guverinoma y’u Rwanda yafashe ingamba zitandukanye zigamije kuzamura imibereho y’abarimu zirimo kongera imishahara, gutanga amahugurwa y’igihe kirekire n’igihe gito, kuborohereza kubona serivisi z’imari ndetse no gushyira imbaraga mu gukoresha ikoranabuhanga mu mashuri.
Nubwo hari intambwe imaze guterwa, abarimu bamwe bagaragaza ko hakiri imbogamizi zirimo ubwinshi bw’abanyeshuri mu mashuri amwe n’amwe, ibikoresho bikiri bike mu bice bimwe by’igihugu cyane cyane ayo mu bice by’icyaro, ndetse n’icyifuzo cyo kurushaho kunoza imibereho yabo kugira ngo bashobore gukora akazi kabo batekanye.
Umwarimu ni umusingi w’iterambere
Abahanga bavuga ko nta gihugu gishobora gutera imbere kirenze urwego rw’uburezi bwacyo, kandi nta burezi bwiza bushoboka hatari abarimu bafite ubushobozi, icyubahiro n’imibereho myiza.
Mu gihe isi yizihiza Umunsi Mpuzamahanga wa Mwarimu, ubutumwa bukomeye butangwa ni uko kubaka ejo hazaza heza bitangirira ku ishuri, kandi ishuri rikubakwa n’umwarimu. Kumushimira, kumwubaha no kumuha ubushobozi bwo gukora neza ni ishoramari rikomeye igihugu icyo ari cyo cyose gishobora gukora ku hazaza hacyo.
Uyu munsi ni umwanya wo kuzirikana ko inyuma ya buri muntu wabaye ingirakamaro mu muryango, haba hari mwarimu wamufashije gutera intambwe ya mbere igana ku ntsinzi.